- Pan hetman zlęknie się odpowiedzialności

- Tom, widzę, branka w jasyr wzięta! - rzekła. Rzeczywiście wjechali na szmat stepu, na którym długie i wyschłe łodygi burzanów szronem siwym były pokryte. - Widzę! - odpowiedziała Basia. Książki chrześcijańskie Wesołość ogarnęła wszystkich. Jakoż kupa zmniejszała się coraz bardziej, bo z każdą chwilą ubywało ludzi i koni. Z tego powodu od Mińska spieszniej już do Warszawy dążył bojąc się na otwarcie konwokacji zapóźnić. Miała się z tego dobrze i służba pana Zagłoby, ale on sam, wbrew postanowieniu i obietnicy, jechał tak wolno, że trzeciego tygodnia dopiero w Mińsku stanął.

Wszystko on przecierpiał, wszystko przetrwał, wszystkim tym ciosom piersi nadstawił, które szły od zewnętrznego nieprzyjaciela; ale gdy potem wewnętrzne reformy zamierzył i zamiast pomocy od narodu, oporu tylko i niewdzięczności doznał, wówczas dobrowolnie zdjął z poświęconych skroni tę koronę, która nieznośnym ciężarem mu się stała. Wówczas zatoczyli półkolem w bok od kępy i oczom ich przedstawiła się w całej pełni przemyska chorągiew idąca już rysią. Nie podejrzewałem go dotąd o nic anim też wypytywał na poleceniu hetmańskim poprzestając, chociaż on jakowąś tajemnicą się osłaniał. - No, trzymaj waćpanna szablę, bo wytrącę! - Zobaczymy! - A ot! I szabelka, wyfrunąwszy jako ptak z rąk Basi, upadła z brzękiem aż koło pieca. JOhn Eldredge I to sobie w duszy wykalkulował, że mu się taki chleb należy; już, już miał go w gębę wziąść, aż tu jakoby mu kto w wąsy dmuchnął! Maszże teraz! jedz! Co i dziwnego, że go desperacja chwyciła? Nie mówię, żeby i dziewki nie żałował, ale jak mi Bóg miły, tak ożenku więcej żałuje, choć sam przysiągłby, że jest przeciwnie. Twarz Azji pojaśniała z zadowolenia i począł chodzić wielkimi krokami po izbie, po czym rzekł: - Bądź pozdrowion, Halim, pod moim dachem! Siadaj i jedz! - Psem i sługą twoim jestem, effendi - odrzekł stary Tatar. - Ale wypocznij waść teraz, a później któregokolwiek dnia pójdziem do pana marszałka koronnego o naszego przyjaciela wypytywać.Sejm konwokacyjny w kilka dni później został otwarty, na którym, jak przewidywał Ketling, powołano do laski pana Chrapowickiego, naówczas podkomorzego smoleńskiego, a późniejszego wojewodę witebskiego.

- To czemuż o tym nikomu nie wspomniał, ni mnie, ni waćpanu, ani Krzysi samej? Byłaby może dziewczyna nie uczyniła ślubu... Dobrze? - To i siostrze nie mam nic gadać? - Sama ja jej powiem, ale po pana Michałowym odjeździe. Waćpan tam sobie będzie na Tatarach używał, a nam tu będzie tęskno! - Pocieszże się, hajduczku (wybacz waćpanna, że cię tak nazywam, ale ci to okrutnie pasuje). Tyle mogę powiedzieć, że jeśli to się uda, co on zamierza, wówczas Bóg wie gdzie zajdzie! - Na ten przykład! - rzekł Zagłoba. Naprzód kupcy, którym znaczyło się obfite żniwo zysku tam, gdzie miało się zgromadzić przeszło pół miliona ludu licząc panów, ich poczty, szlachtę, sługi, wojsko. Autorzy chrześcijańscy Hetman wie o tym, hetman mądry, hetman się zgodzi... - Apage! - rzekł mniszek żegnając się pobożnie.

Na to Zagłoba: - A ten sygnecik niech na miejscu ostanie... Amen... - Krzysia ma rację! - wtrącił Zagłoba. - Memento mori! Lecz Zagłoba nie zrażał się łatwo. Dzikie serce - Waćpan na Krzysię nie napadaj! - zawołała nagle Basia. Nie podejrzewałem go dotąd o nic anim też wypytywał na poleceniu hetmańskim poprzestając, chociaż on jakowąś tajemnicą się osłaniał. Otóż strach go brał, czy się jej nie wydał małym.

Mówiłem, że się ma ku niej, bo była prawda; mówiłem, że Ketling godny kawaler, bo była i jest prawda; ale swaty białogłowom zostawuję. Ostawaj z Bogiem, Azja, synu Tuhaj-bejowy! Tu pan Bogusz uścisnął wychudzoną dłoń Tatara i zawrócił się ku drzwiom, ale w progu jeszcze stanął i rzekł: - Jakże to?... Tymczasem ujrzały przed sobą drobnego żołnierzyka z twarzą uprzejmą, pogodną - i również drobną a różową jak kukłeczka kobiecinkę, która w swych szerokich szarawarach i przy szabelce wyglądała raczej na urodziwe nad miarę pacholę niż na dorosłą osobę. Waldemar Łysiak Mellechowicz wyszedł. Głupi! Myślałem, że tym widokiem Syna Jedynego udelektuję, oni zaś ruchali czas jakiś to rękami, to nogami, czasem rzucił się który jako ryba z wody wyjęta, ale krótko tego było; niebawem wigor opuścił ich ciała i leżeli wianuszkiem cicho. -Wołodyjowskiego nieraz przy robocie widziałem i ręczyłbym za niego, choćby o losy całego chrześcijaństwa chodziło. Pan Bogusz nie spostrzegł się nawet, że Azja mówił tonem rozkazującym, jakby już był hetmanem i swemu oficerowi wydawał polecenia.

- Słychać turkot!... Baśka, idź, przypilnuj! Panna Jeziorkowska skoczyła do sieni, a w kilka pacierzy później wróciła z oznajmieniem, że wszystko gotowe. Hm! prawda... Po czym spytał głośno: - Rodzic waćpana w których stronach żywie? - Na Litwie - odparł czerwieniąc się Mellechowicz. Panna Ewa słuchała tych pochwał z przymkniętymi oczyma i z bijącym sercem. Mellechowicz począł czytać i nim skończył, spokój wrócił mu na lica. Lecz czując zmęczenie wielkie postanowiła zostać.